سهام ممتاز چیست

سهام ممتاز ابزاری است که شرکت‌ها برای جذب سرمایه‌گذاران خاص و تأمین نقدینگی مورد نیاز خود به کار می‌گیرند. این نوع سهم برخلاف سهم عادی که جریان عادی سود و زیان را دنبال می‌کند، دارای ویژگی‌های منحصر به فردی است که در اساسنامه شرکت قید می‌شود. در دنیای پیچیده بازارهای مالی، فهم دقیق این تفاوت‌ها برای هر سرمایه‌گذار ضروری است تا بتواند با شناخت کامل از اولویت‌های حقوقی و مالی، استراتژی درستی برای سبد دارایی خود اتخاذ کند و ریسک‌های احتمالی را کاهش دهد.

تعریف سهام ممتاز در قانون تجارت

قانون تجارت ایران به صراحت اجازه صدور سهام با امتیازات خاص را به شرکت‌ها داده است و این موضوع جایگاه قانونی مستحکمی دارد. زمانی که یک شرکت در شرایط بحرانی نیاز به جذب منابع مالی سریع دارد یا می‌خواهد شرکای استراتژیک و متخصص را در کنار خود حفظ کند، می‌تواند این اوراق را منتشر نماید. این امتیازها اغلب به شکل سود تضمین شده یا حق تقدم در دریافت سود بروز می‌کنند که در نهایت باعث ایجاد جذابیت برای آن دسته از افرادی می‌شود که به دنبال امنیت بیشتر در مسیر تامین مالی شرکتی هستند.

تفاوت سهام ممتاز با سهام عادی

تفاوت بنیادین این دو نوع سهم در میزان حقوقی است که برای دارنده آن تعریف شده و در مجمع عمومی یا در زمان انحلال شرکت نمود پیدا می‌کند. در حالی که سهامداران عادی ریسک کامل نوسانات بازار را می‌پذیرند، دارندگان سهام ممتاز تا حد زیادی در برابر این نوسانات محافظت شده‌اند. برای درک بهتر این تمایزات، جدول زیر ساختار حقوقی این دو را در مقابل هم قرار داده است:

همان‌طور که در جدول بالا مشاهده می‌کنید، این تفاوت‌ها صرفاً عددی نیستند و مستقیماً روی نقش سهامدار در اساسنامه شرکت اثر می‌گذارند. انتخاب بین این دو، وابستگی مستقیمی به سطح ریسک‌پذیری و افق زمانی سرمایه‌گذاری شما دارد؛ زیرا دارنده سهم ممتاز در واقع از بخشی از قدرت تصمیم‌گیری خود صرف‌نظر کرده است تا در عوض، امنیت مالی بیشتری را در اولویت‌های پرداخت سود تجربه کند.

سهام ممتاز به چه کسانی تعلق می‌گیرد؟

این اوراق به عنوان ابزاری برای جذب سرمایه در اختیار عموم مردم قرار نمی‌گیرند و معمولاً مخاطبان خاصی دارند. شرکت‌ها برای متقاعد کردن افراد به ورود نقدینگی، این امتیازات ویژه را در نظر می‌گیرند تا بتوانند حمایت‌های لازم را دریافت کنند. به‌طور کلی، این نوع سهام بیشتر به گروه‌های زیر اختصاص داده می‌شود:

• سرمایه‌گذاران استراتژیک که به دنبال تضمین سود در شرکت‌های در حال توسعه هستند.
• افراد یا نهادهایی که حمایت‌های فنی یا نفوذ سیاسی برای شرکت به ارمغان می‌آورند.
• سرمایه‌گذاران ریسک‌گریز که مایل به داشتن حق رای در مجامع نیستند و اولویتشان دریافت سود است.
• تامین‌کنندگان مالی که در زمان تغییر ساختار سرمایه، ریسک ورود به شرکت را می‌پذیرند.

انواع سهام ممتاز کدام است؟

سهام ممتاز فقط یک قالب واحد ندارد و بسته به هدف شرکت، در چند مدل مختلف تعریف می شود. بعضی از این مدل ها برای جبران تاخیر در پرداخت سود طراحی می شوند، بعضی برای مشارکت بیشتر سرمایه گذار در منافع شرکت، و بعضی هم برای ایجاد انعطاف در ساختار سرمایه به کار می روند.

در عمل، همین تنوع باعث می شود که سهام ممتاز هم برای شرکت ابزار تامین مالی باشد و هم برای سرمایه گذار، یک انتخاب با ریسک و بازده متفاوت نسبت به سهام عادی.

سهام ممتاز جمع شونده و غیر جمع شونده

در مدل جمع شونده، اگر شرکت در یک سال نتواند سود را پرداخت کند، آن سود از بین نمی رود و به دوره های بعد منتقل می شود تا در زمان مناسب به دارنده سهم پرداخت شود. این ویژگی برای سرمایه گذاری هایی مهم است که ثبات جریان سود برایشان اهمیت دارد و نمی خواهند سود معوقه حذف شود.

اما در نوع غیر جمع شونده، اگر سود در یک سال پرداخت نشود، آن بخش قابل انتقال به سال بعد نیست و تنها در صورت وجود سود قابل تقسیم، پرداخت انجام می شود. همین تفاوت، اثر مستقیمی بر جذابیت این سهم برای سرمایه گذار محتاط دارد.

سهام ممتاز مشارکتی و قابل تبدیل

در سهام ممتاز مشارکتی، دارنده سهم فقط به سود ثابت محدود نیست و ممکن است در سود باقیمانده شرکت هم شریک شود. این ساختار معمولا زمانی جذاب است که شرکت بخواهد انگیزه بیشتری برای ورود سرمایه ایجاد کند و در عین حال، سرمایه گذار هم به رشد آتی کسب و کار امید داشته باشد.

در مقابل، سهام ممتاز قابل تبدیل این امکان را می دهد که تحت شرایط مشخص، سهم ممتاز به سهام عادی تبدیل شود. این ویژگی زمانی مهم می شود که سود یا شرایط بازار به نفع سهام عادی تغییر کند و دارنده سهم بخواهد از فرصت رشد بیشتر استفاده کند.

سهام ممتاز قابل بازخرید و با نرخ سود شناور

سهام ممتاز قابل بازخرید یعنی شرکت می تواند طبق شرایط مندرج در اساسنامه، این سهام را در زمان مشخص یا با ضوابط تعیین شده از دارنده آن بازخرید کند. این نوع ساختار برای شرکت ها مفید است، چون به آنها اجازه می دهد در بلندمدت ترکیب سرمایه خود را مدیریت کنند.

نوع با نرخ سود شناور هم به جای سود ثابت، سودی متغیر دارد که با شرایط بازار، عملکرد شرکت یا شاخص های مشخص تنظیم می شود. این مدل بیشتر در شرایطی کاربرد دارد که شرکت بخواهد بین تعهد سود و انعطاف مالی تعادل ایجاد کند.

سود سهام ممتاز چگونه محاسبه می شود؟

محاسبه سود سهام ممتاز به این بستگی دارد که در اساسنامه شرکت چه شرطی برای آن تعیین شده باشد. در بسیاری از موارد، نرخ سود به صورت درصدی از ارزش اسمی سهم یا به شکل مبلغ ثابت تعریف می شود و همین موضوع باعث می شود فرمول محاسبه، از یک شرکت به شرکت دیگر تفاوت داشته باشد.

نکته مهم این است که سهام ممتاز معمولا قبل از سهام عادی از سود بهره مند می شود و همین اولویت، یکی از اصلی ترین دلایل جذابیت آن برای سرمایه گذاران است. البته این اولویت همیشه به معنی تضمین مطلق نیست و به شرایط مالی شرکت و مفاد اساسنامه وابسته است.

فرمول محاسبه سود سهام ممتاز

اگر سود سهام ممتاز به صورت درصدی تعریف شده باشد، محاسبه آن معمولا بر پایه این الگو انجام می شود:

برای نمونه، اگر یک سهم ممتاز با ارزش اسمی مشخص و نرخ سود معین تعریف شود، سود نهایی از ضرب این سه عامل به دست می آید.

در مواردی هم ممکن است سود به صورت مبلغ ثابت سالانه تعیین شده باشد که در آن صورت، فرمول ساده تر می شود و عملا به همان عدد مصوب در اساسنامه یا مجمع وابسته است.

اولویت پرداخت سود در سهام ممتاز

یکی از مهم ترین امتیازهای سهام ممتاز این است که پرداخت سود آن نسبت به سهام عادی در اولویت قرار می گیرد. یعنی اگر شرکت در یک دوره سود قابل تقسیم داشته باشد، ابتدا باید حقوق مالی دارندگان سهام ممتاز را طبق شرایط مقرر تسویه کند و سپس به سراغ سهام عادی برود.

این اولویت باعث می شود سهام ممتاز در نگاه بسیاری از سرمایه گذاران، ابزاری کم ریسک تر از سهام عادی به نظر برسد. با این حال، اگر شرکت زیان ده باشد یا سود کافی نداشته باشد، همین اولویت هم ممکن است عملا محدود شود و پرداخت کامل انجام نشود.

تفاوت سود ثابت و سود شناور

سود ثابت یعنی دارنده سهم از قبل می داند چه مقدار بازده دریافت می کند یا چه فرمولی مبنای پرداخت است. این مدل برای کسانی مناسب است که پیش بینی پذیری برایشان مهم تر از رشد احتمالی است.

اما سود شناور به شرایط بازار، وضعیت شرکت یا شاخص های مشخص وابسته است و به همین دلیل، هم می تواند جذاب تر باشد و هم ریسک بیشتری داشته باشد. در واقع، سود ثابت آرامش ذهنی بیشتری می دهد، اما سود شناور ظرفیت بیشتری برای رشد دارد.