آشنایی با قرارداد کشف پریمیوم در بورس کالا ایران

قرارداد کشف پریمیوم، یکی از ابزارهای بلندمدت و کاربردی در بازار سرمایه ایران است که برای داد و ستد در بازار فیزیکی بورس کالا طراحی شده است. این قرارداد به تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان این امکان را می‌دهد که خرید و فروش کالا را در یک تاریخ مشخص در آینده، قطعی و برنامه‌ریزی کنند.

در هر کشوری، صنایع بزرگ برای ادامه تولید پایدار، به تامین مداوم مواد اولیه وابسته هستند. این شرکت‌ها باید اطمینان داشته باشند که زنجیره تامین مواد اولیه آن‌ها در طول سال بدون اختلال خواهد بود. از سوی دیگر، این تولیدکنندگان نیاز دارند که فروش محصولات خود را در آینده تضمین کنند. مصرف‌کنندگان نیز به دنبال اطمینان از تامین کالاهای مورد نیازشان هستند.

برقراری تعادل میان نیازهای تولیدکننده و مصرف‌کننده، یکی از چالش‌های مهم در اقتصاد هر کشور است. بورس کالای ایران برای حل این مشکل، قراردادهای متنوعی را به بازار عرضه کرده که قرارداد کشف پریمیوم، یکی از جدیدترین و مهم‌ترین آن‌ها محسوب می‌شود.

در ادامه این مقاله از آرمانیوم ، به طور کامل به این موضوع می‌پردازیم که قرارداد کشف پریمیوم چیست و چه مزایایی نسبت به سایر قراردادهای موجود در بورس دارد. پس با ما همراه باشید.

آشنایی با قرارداد کشف پریمیوم

قرارداد کشف پریمیوم، ابزاری برای انجام معاملات بلندمدت در بازار فیزیکی بورس کالای ایران به شمار می‌رود. در این نوع قرارداد، دو طرف بر سر معامله یک کالا در زمانی مشخص از آینده به توافق می‌رسند. قیمت نهایی این معامله از جمع قیمت پایه (مبنا) و مبلغی با عنوان پریمیوم (ما به التفاوت توافقی) محاسبه می‌شود.

پریمیوم در حقیقت مبلغ یا درصدی است که به قیمت پایه اضافه یا از آن کم می‌شود تا قیمت نهایی به دست آید. نکته قابل توجه این است که خریدار در زمان عقد قرارداد، باید مبلغی را به عنوان وجه تضمین به اتاق پایاپای بورس کالا بپردازد. تسویه باقی‌مانده مبلغ معامله نیز با توجه به شرایطی که طرفین از ابتدا بر سر آن توافق کرده‌اند، انجام می‌شود. تاکنون، محصولاتی مانند آهن اسفنجی، لوله مسی و اپوکسی رزین از طریق قراردادهای کشف پریمیوم معامله شده‌اند.

محاسبه قیمت نهایی در قرارداد کشف پریمیوم

همان‌طور که پیش‌تر اشاره کردیم، ویژگی برجسته قرارداد کشف پریمیوم، عدم قطعیت در قیمت نهایی آن است. قیمت این قرارداد در زمان عقد مشخص نیست و با نزدیک شدن به موعد سررسید، بر پایه یک فرمول از پیش‌تعیین‌شده محاسبه می‌شود. اکنون این پرسش مطرح می‌شود که قیمت نهایی قرارداد کشف پریمیوم چگونه به دست می‌آید؟

برای یافتن پاسخ، باید بدانید که محاسبه قیمت پایانی قرارداد کشف پریمیوم از یک فرمول ساده پیروی می‌کند. این فرمول را می‌توان به این صورت تعریف کرد:

در این فرمول، قیمت مبنا در تاریخی که در اطلاعیه عرضه قرارداد ذکر شده است، تعیین می‌شود و مرجع آن باید مورد تأیید بورس باشد. پریمیوم نیز مبلغی است که دو طرف قرارداد هنگام توافق بر سر آن به تفاهم می‌رسند و مقدارش به قیمت مبنا اضافه یا از آن کسر خواهد شد.

برای درک بهتر مفهوم قرارداد کشف پریمیوم و یادگیری نحوه محاسبه قیمت نهایی با استفاده از این فرمول، در ادامه یک مثال ساده و کاربردی را بررسی می‌کنیم.

مثال ساده برای درک مفهوم قرارداد کشف پریمیوم

فرض کنید در بازار بورس کالا، یک معامله بین خریدار و فروشنده برای لوله مسی صورت بگیرد که از نوع قراردادهای کشف پریمیوم است. در این نوع قرارداد، فروشنده موظف می‌شود تا در یک تاریخ مشخص در آینده، مقدار معینی از این محصول را به خریدار تحویل دهد. تاریخ و میزان تحویل کالا، از قبل و با توافق دو طرف در قرارداد ثبت می‌شود.

برخلاف قراردادهای معمول، بهای نهایی کالا در زمان عقد قرارداد مشخص نمی‌شود. در عوض، قیمت نهایی در تاریخ سررسید، با استفاده از فرمول از پیش تعیین‌شده‌ای محاسبه می‌گردد. به زبان ساده‌تر، قیمت نهایی لوله مسی از مجموع قیمت مبنا و قیمت پریمیوم به دست می‌آید.

قیمت مبنای این محصول را می‌توان بر اساس معیارهای بین‌المللی مانند قیمت لوله مسی در بورس فلزات شانگهای چین، و با در نظر گرفتن نرخ دلار در زمان سررسید، تعیین کرد.

در مورد مبلغ پریمیوم نیز ممکن است اتفاقات متفاوتی رخ دهد. برای مثال، عرضه کننده قیمت پایه پریمیوم را ۲۰۰۰ ریال در نظر می‌گیرد، اما به دلیل شرایط عرضه و تقاضا، ممکن است قیمت نهایی پریمیوم به ۱۵۰۰ ریال کاهش یابد. این مبلغ پریمیوم نهایی، به قیمت مبنا اضافه می‌شود و در نهایت، بهای نهایی محصول در قرارداد کشف پریمیوم محاسبه خواهد شد.

تفاوت قراردادهای «سلف»، «آتی» و «پریمیوم»

قرارداد سلف: در این نوع قرارداد، خریدار باید بلافاصله پس از امضای قرارداد، تمام مبلغ توافقی را پرداخت کند. در مقابل، فروشنده متعهد می‌شود که کالا را در تاریخ مشخصی، با همان قیمت و حجم از پیش تعیین‌شده به خریدار تحویل دهد یا آن را تسویه کند.

قرارداد آتی: بر خلاف قرارداد سلف، در قراردادهای آتی نیازی به پرداخت کامل وجه معامله در زمان انجام آن نیست. در این قرارداد، خریدار و فروشنده توافق می‌کنند که کالایی با کیفیت و حجم مشخص را در زمانی معین و با قیمتی از پیش معلوم‌شده مبادله کنند. در این معامله، بخشی از ارزش قرارداد به عنوان وجه تضمین در اختیار اتاق پایاپای بورس قرار می‌گیرد و سود و زیان معامله هر روز محاسبه می‌شود. در نهایت و هنگام سررسید قرارداد، فروشنده موظف به تحویل کالا و خریدار متعهد به پرداخت وجه است.

قرارداد پریمیوم: این نوع قرارداد عملکردی نسبتاً شبیه به قرارداد آتی دارد، اما با یک تفاوت اصلی؛ در قراردادهای پریمیوم، قیمت نهایی معامله به صورت ثابت و مشخص نیست و بر اساس یک فرمول از پیش تعیین‌شده محاسبه می‌شود.

تفاوت قرارداد کشف پریمیوم با قرارداد سلف

در دنیای معاملات بورس، هر قرارداد ویژگی‌های خاص خود را دارد. تفاوت قرارداد کشف پریمیوم با قراردادهای رایج دیگر، مانند قرارداد سلف و قرارداد آتی، در چند نکته کلیدی است.

برخلاف قرارداد سلف که در آن خریدار، بهای کالا را هنگام عقد قرارداد به طور کامل پرداخت می‌کند، در قرارداد کشف پریمیوم پرداخت نهایی در آینده انجام می‌شود. همچنین، مبلغ دقیق معامله در این نوع قرارداد از پیش مشخص نیست و به زمان تحویل کالا موکول می‌شود. این در حالی است که در قرارداد آتی، اگرچه پرداخت در آینده صورت می‌گیرد، اما بهای کالا از همان ابتدا بین طرفین مشخص و قطعی است.

برای آشنایی بیشتر با قراردادهای قابل معامله در بورس، پیشنهاد می‌کنیم مقاله “قرارداد سلف و سایر قراردادهای قابل معامله در بورس کالا” را مطالعه کنید.

مزایای قرارداد کشف پریمیوم

قرارداد کشف پریمیوم یک سازوکار معاملاتی برد-برد است. این نوع قرارداد، مزایای قابل توجهی برای هر دو طرف معامله، یعنی خریداران و فروشندگان، به همراه دارد که در ادامه به آن‌ها می‌پردازیم:

• مدیریت ریسک: این قرارداد به هر دو سمت معامله، یعنی خریدار و فروشنده، کمک می‌کند تا ریسک‌های قیمتی خود را به خوبی پوشش دهند.
• ثبات و برنامه‌ریزی بلندمدت: با فراهم‌کردن یک چارچوب قانونی، امکان بستن قراردادهای بلندمدت فراهم می‌شود. این ویژگی به تولیدکنندگان کمک می‌کند تا برای تولید و فروش خود برنامه‌ریزی دقیق‌تری داشته باشند و خریداران نیز از بابت تامین مواد اولیه آسوده خاطر خواهند بود.
• عدالت در قیمت‌گذاری: با توجه به شناوری قیمت در قراردادهای پریمیوم که با شرایط بازارهای جهانی هماهنگ است، قیمت‌گذاری عادلانه‌تر از معاملات سلف انجام می‌شود.
• افزایش بهره‌وری: این قراردادها باعث می‌شوند که بهره‌وری در کل زنجیره تامین و تولید، هم برای خریدار و هم برای فروشنده، ارتقا پیدا کند.
• تضمین کیفیت و اعتماد: سازوکار کشف پریمیوم باعث می‌شود تا کالاهای با کیفیت بالاتر، بیشتر مورد توجه قرار گیرند. این تضمین کیفیت، اعتماد خریداران را به بازار افزایش می‌دهد.
• بهبود قیمت‌گذاری و رقابت: از آنجایی که قیمت‌ کالاها بر اساس ویژگی‌های خاص‌شان تعیین می‌شود، بازار پریمیوم به بهبود کلی قیمت‌گذاری کمک می‌کند. همچنین، این نوع معاملات، فروشندگان را برای تولید کالاهای با کیفیت‌ بالاتر تشویق کرده و باعث افزایش رقابت سالم در بازار می‌شود.

محدودیت‌های قرارداد کشف پریمیوم

قراردادهای کشف پریمیوم با وجود مزایای زیادی که دارند، محدودیت‌هایی را نیز به همراه می‌آورند. اصلی‌ترین چالش این قراردادها، نیاز به دانش عمیق مالی و آشنایی کامل با مفاهیم مرتبط است. این ابزار مالی به دلیل پیچیدگی‌های خود، مانند فرمول‌های محاسباتی پیچیده، نوسانات بازار و ریسک‌های نقدینگی، برای همه افراد مناسب نیست. بنابراین، برای کاهش هزینه‌های احتمالی و موفقیت در این معاملات، تسلط کافی بر جزئیات این قراردادها ضروری است.

مشخصات موجود در اطلاعیه عرضه قراردادهای کشف پریمیوم

هر اطلاعیه قرارداد کشف پریمیوم که روی سایت رسمی بورس کالا منتشر می‌شود، اطلاعات حیاتی را در بر می‌گیرد. آگاهی از این جزئیات برای فعالان بازار ضروری است. مهم‌ترین این موارد شامل قیمت پایه، مرجع تعیین قیمت مبنا، فرمول محاسبه قیمت نهایی، و تاریخ‌های کلیدی معامله هستند.

در ادامه، توضیحات مختصری درباره هر یک از این اطلاعات آورده شده است:

• تاریخ کشف پریمیوم: روزی که حراج برای تعیین قیمت پریمیوم انجام می‌شود.
• قیمت پایه پریمیوم: قیمتی که در ابتدای حراج برای پریمیوم پیشنهاد می‌شود.
• مهلت تسویه: بازه‌ای که برای تسویه مالی قرارداد کشف پریمیوم تعیین شده است.
• مرجع قیمت مبنا: نهادی که قیمت پایه را بر اساس قوانین سازمان بورس اعلام می‌کند.
• فرمول نهایی: روشی که قیمت نهایی کالا را از جمع پریمیوم و قیمت مبنا به دست می‌آورد.
• تاریخ معامله نهایی: روزی که خریدار و فروشنده برای اجرای تعهدات خود به توافق می‌رسند.

برای دسترسی به تمام جزئیات این قراردادها، می‌توانید به وب‌سایت رسمی بورس کالای ایران سر بزنید.

جمع بندی:

در این مقاله از آرمانیوم، به بررسی جامع یکی از نوین‌ترین ابزارهای معاملاتی بورس کالا، یعنی قرارداد کشف پریمیوم پرداختیم. این قرارداد که پاسخی به نیازهای پیچیده تولیدکنندگان و مصرف‌کنندگان بزرگ است، امکان برنامه‌ریزی و مدیریت ریسک را به صورت بلندمدت فراهم می‌کند. دیدیم که این ابزار نه تنها به تثبیت زنجیره تأمین کمک می‌کند، بلکه با سازوکار قیمت‌گذاری شناور و عادلانه خود، به افزایش بهره‌وری و رقابت در بازار نیز منجر می‌شود.

با این حال، ورود به این بازار نیازمند دانش عمیق و تسلط کامل بر جزئیات است. آشنایی با فرمول‌های محاسباتی و درک صحیح از نوسانات بازار، از اهمیت بالایی برخوردار است تا بتوان از فرصت‌های آن به بهترین نحو استفاده کرد.

ما در آرمان تدبیر، همواره در کنار شما هستیم تا با ارائه تحلیل‌ها و اطلاعات دقیق، مسیر سرمایه‌گذاری را برایتان هموار کنیم. برای آشنایی بیشتر با جزئیات این قراردادها و بهره‌مندی از مشاوره متخصصان ما، با آرمان تدبیر در ارتباط باشید.